|
حق به مثابۀ تحقق تاریخ؛ خوانش هگلی پویایی قانون در برابر
ایستایی نص محوری
|
حمیدرضا سعادت نیاکی*    |
| عضو انجمن فلسفی کانادا(CPA). |
|
|
چکیده: (83 مشاهده) |
این مقاله تقابل بنیادین میان پویایی تاریخی قانون در فلسفۀ حق هگل و ایستایی نص محوری در سنت های حقوقی و
تفسیری را بررسی می کند. پرسش اساسی آن است که آیا مشروعیت قانون از نص ثابت و فراتاریخی سرچشمه
چیزی جز عینیت یافتن آزادی در تاریخ » حق « ، می گیرد یا از تحقق عقلانی آزادی در بستر تاریخ. در دستگاه هگل
نیست و قانون، لحظه ای از تکوین روح عینی به شمار می رود. در مقابل، نص محوری اعم از شکل دینی، حقوقی یا
پوزیتیویستی قانون را به متن فرو می کاهد و تغییر بنیادین را تهدیدی برای ثبات می داند.
مقاله نشان می دهد که در منطق هگلی، مشروعیت قانون تنها در نسبت با تاریخ عقلانی و آزادی تحقق می یابد.
برای تبیین این مدعا، نخست مبانی نظری فلسفۀ حق هگل یعنی ارادۀ آزاد و ساختار دیالکتیکی آن، مراتب سه گانۀ
حق )انتزاعی، اخلاق و اخلاقیت( و نقش نهادهایی چون خانواده، جامعۀ مدنی و دولت عقلانی بررسی شده است.
روح ،)Anerkennung( بازشناسی ،)Aufhebung( رفع ،)Begriff( سپس با اتکا به مفاهیمی همچون مفهوم
نشان داده می شود که قانون بالذات پویا است و هرگونه مطلق سازی )Versöhnung( و آشتی )Volksgeist( ملت
و بحران مشروعیت می کشاند. )Entäußerung( نص، آن را به بیگانگی
در ادامه سه اشکال بازسازی شدۀ نص محوران یعنی ابهام، تاریخ گرایی و بی اعتنایی به متن طرح و پاسخ های هگلی
به آن ها ارائه می شود. تحلیل نشان می دهد که معیار ثابت مشروعیت در دستگاه هگل آزادی است و تاریخ عرصۀ
تحقق تدریجی آن است. در پایان، پیامدهای این رویکرد برای فلسفۀ حقوق معاصر بررسی و استدلال می شود که
نص محوری، چه در سنت های دینی و چه در قرائت های مدرن مانند نص گرایی، نهایتاً ناکارآمد است. بدین سان،
اندیشۀ هگل افقی تازه برای بازاندیشی در مشروعیت قانون و نقد نظام های نص محور فراهم می آورد. |
|
| واژههای کلیدی: آزادی، فلسفۀ حق، نص محوری، مشروعیت قانون، آوفهِبونگ |
|
|
متن کامل [PDF 754 kb]
(54 دریافت)
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصي
دریافت: 1404/3/3 | پذیرش: 1404/8/8 | انتشار: 1404/8/15
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
|
| ارسال نظر درباره این مقاله |
|
|
|
