گروه حقوق عمومی و بینالملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
چکیده: (34 مشاهده)
آرنت و لویناس آگاهانه از پروژه هستیشناختی هایدگر و، بهطورکلی، از سنت متافیزیک غربی فاصله گرفتند و با انتقال کانون تأمل فلسفی از «بودن» به رابطه میان انسانها، افق تازهای از هستیشناسی اجتماعی و بیناذهنی گشودند. این رویکرد در نظریه حقوق آنان نیز بازتاب یافته است؛ نزد آرنت، امکان تحقق حقوق در مفهوم «تکثر» و نزد لویناس در مفهوم «دیگربودگی» و رابطه اخلاقی با دیگری ریشه دارد. با این حال، اگرچه تکثر در اندیشه آرنت ظرفیت مهمی برای تبیین شرط امکان حقوق دارد، صورتبندی آن عمدتاً در سطح موجودشناختی باقی میماند و از تبیین مبنای هستیشناختی آن ناتوان است. این مقاله استدلال میکند که اخلاق دیگربودگی لویناس، همراه با تأملات کمتر مورد توجه قرار گرفته او درباره حقوق، میتواند این خلأ نظری را تا حدی جبران کند. مقاله با قرار دادن «دیگربودگی» لویناس در کنار «تکثر» آرنت، مفهوم «رابطهمندی» را بهعنوان حلقه واسط میان ساحت هستیشناختی و موجودشناختی حقوق پیشنهاد میکند. بر این اساس، رابطهمندی نه بنیاد متافیزیکی و مطلق حقوق، بلکه مبنایی پسابنیادگرا، مشروط و تاریخی است که امکان پیوند میان یگانگی انسان، حضور دیگری، مسئولیت اخلاقی و عضویت سیاسی را فراهم میآورد. از این منظر، «حق بر داشتن حق» نزد آرنت و «حقوق دیگری» نزد لویناس، دو صورت مکمل از یک ساختار رابطهایاند. استدلال نهایی مقاله آن است که پارادوکس حقوق بشر نه مسئلهای قابل حل به معنای رفع کامل تعارض، بلکه تنشی ساختاری است که نظریه حقوق باید آن را بپذیرد؛ حقوق، از یک سو، به مبنایی فراتر از قانون موضوعه اشاره دارند و از سوی دیگر، تنها در قانون، نهادهای سیاسی و روابط انسانی تحقق عینی مییابند.